Çin’in Sincan eyaletinde yer alan Hotan Nehri, dünyanın en değerli nefrit yataklarına ev sahipliği yapmasıyla dikkat çekiyor. Ancak, bölgedeki kontrolsüz madencilik faaliyetleri nedeniyle yeni kısıtlamalara gidildi. Binlerce yıldır Çin kültürünün ayrılmaz bir parçası olan yeşim taşı, şimdi ekolojik rehabilitasyon sürecine girmiş durumda.
Yeşim taşı, Çin medeniyetinde “paha biçilemez” olarak kabul edilir ve erdemin simgesi olarak tanımlanır. Günümüzde, Hotan Nehri ve onu besleyen Beyaz ve Siyah Yeşim nehirleri, içerdikleri büyük nefrit bloklarıyla tanınmakta. Yerel arayıcılar, bu nadir taşların yüksek kalitedeki tek bir parçasının yaklaşık 212 bin dolar (1 milyon yuan) değerine ulaşabildiğini belirtmektedir.
Ancak, bu değerli madenin hızla tükenmesi, bölgenin Uygur halkı tarafından uzun yıllar boyunca göz ardı edilmişti. 1990’lı yıllardan itibaren, Çin’in doğusundaki artan talep, bölgeye büyük ekonomik canlılık getirdi. Bu dönemde, “yeşim hücumu” olarak adlandırılan süreçte, yeşim taşının gram fiyatı altın fiyatlarını geride bıraktı. Fakat bu yoğun talep, nehir yatağındaki rezervlerin hızla azalmasına ve ekosistemin zarar görmesine neden oldu.
Uluslararası Gemoloji Derneği (IGS) uzmanları, piyasada “yeşim” olarak adlandırılan iki farklı mineral olduğunu vurguluyor. Hotan bölgesinde çıkarılan nefrit, antik dönemlerden beri kullanılmakta; 18. yüzyılda Myanmar’dan Çin’e gelen jadeit ise farklı bir türdür. Hotan nefriti, asbestle yapısal benzerlik gösterse de sağlık riski taşımayan, son derece dayanıklı ve lifli bir yapıya sahiptir.
Sincan hükümeti, bölgede ağır iş makinelerinin neden olduğu ekolojik zararların önüne geçmek amacıyla radikal kararlar aldı. 2007 yılından itibaren Hotan Nehri boyunca tüm ticari kazı lisansları iptal edildi. Yetkililer, ekosistemin kendini yenileyene kadar bireysel ve ticari madencilik faaliyetlerinin durdurulduğunu, gelecekteki çalışmaların ise sıkı devlet denetimi altında ve “düzenli” bir şekilde gerçekleştirileceğini açıkladı.
